अख्तियार भन्दा बढी बलियो भ्रष्टाचार प्रालि

चौडा ज्यानको जहाजले हल्लिखल्ली मच्चाएको धेरै दिन भइसक्यो । अखबारमा खबर आइरहँदा सुुरु–सुुरुमा सरकार बिल्कुल मौन बस्यो । संसद्‌मा छिटपुट प्रश्न उठे, तर सरकारले जवाफ दिइरहन आवश्यक ठानेन । वाइडबडी विमान खरिद गर्न पैसा भुक्तानी गरिएको कम्पनी ‘हाई फ्लाई एक्स’ नै एक डलरमा खोलिएको नक्कली कम्पनी भएको तथ्य सार्वजनिक भएपछि भने पर्यटन तथा नागरिक उड्डयनमन्त्री रविन्द्र अधिकारी बोल्न थाले । संसद्को लेखा समितिमा यो विषयले प्रवेश पायो । मन्त्री अधिकारी स्वयम्ले सार्वजनिक रूपमा अख्तियार र संसद्लाई छानबिनका लागि आग्रह गर्न थाले ।

सार्वजनिक लेखा समितिले वाइडबडी प्रकरण छानबिनका लागि गठन गरेको उपसमितिको प्रतिवेदनले भने हंगामा नै मच्चायो । यो प्रतिवेदनले तीन अर्ब ३५ करोडभन्दा धेरै भ्रष्टाचार भएको ठहरसहित बहालवाला मन्त्री अधिकारीलाई पनि दोषी करार गर्यो । नेपाल वायुसेवा निगमका महानिर्देशक सुगतरत्न कंसाकारलाई चाहिँ मुख्य दोषी ठहर्यायो । उपसमितिको प्रतिवेदनलाई सारतः स्वीकार गर्दै लेखासमितिले पारित पनि गरिसकेको छ । उता, सरकारले पनि हतार–हतार अर्को छानबिन समिति बनायो । कसैलाई डाम्ने र कसैलाई चोख्याउने खेल जारी रहला, तर यो प्रकरणमा ठूलो भ्रष्टाचार भएको तथ्यलाई अब कसैले छोप्न सक्ने छैन ।

वाइडबडी प्रकरण ठूला भ्रष्टाचारको पछिल्लो उदाहरण मात्र हो । लाउडाकाण्ड, धमिजाकाण्ड, सुडान घोटाला, सुनकाण्डलगायत दर्जनौँ भ्रष्टाचार काण्डको शृंखलामा नयाँ काण्ड थपियो । तर, भ्रष्टाचार ठूला काण्डहरूमा मात्र सीमित छैन । २०३६ को जनमत संग्रहताकाको वनविनाश, पञ्चायतकालमै भएका पुरातात्विक महत्वका मूर्तिहरूको शृंखलाबद्ध चोरी, उद्योग खोल्दासमेत कुनै न कुनै दरबारियालाई नजरानास्वरूप टक्र्याइने सेयर, राजाले हुकुमप्रमांगीमा चाकरीदारलाई दिने जग्गालगायतको बक्सिस, विभिन्न नामका सरकारी पुरस्कार र नियुक्ति, कर्मचारीतन्त्रमा संस्थागत भएको घुसखोरी र नजराना इत्यादि भ्रष्टाचारका बहुरूप याद गर्न सकिन्छ । 

२०४६ को जनआन्दोलनपछि दरबार केही कमजोर अवश्य भयो । तर, भ्रष्टाचारको शृंखला रोकिएन । राजनीति, कर्मचारीतन्त्रलगायत राज्यसंयन्त्रमा नयाँ पात्र उदाउने र अस्ताउने क्रम जारी रह्यो । भ्रष्टाचारको प्रवृत्ति भने फेरिएन । सरकारी, गैरसरकारी कुनै क्षेत्र छैन, भ्रष्टाचारबाट अछुतो । खातामा एउटा र व्यवहारमा अर्को हिसाब लेख्ने क्रम कुशलतापूर्वक चलिरहेकै छ । झन् वैदेशिक रोजगारी वा अरू नाममा विदेश जाने लस्कर बढेपछि भ्रष्टाचारको अर्को नयाँ फौज खडा भयो । परम्परागत भ्रष्टाचारका रूपहरू त कायम हुने भइगए । सबैभन्दा ताजुबको कुरा त के भने भ्रष्टाचार गर्नुको सफलता र भ्रष्टताको पैसामा सम्मानको खरिददारी फलेफुलेकै छ ।

महिलाद्वेषी केही वाक्य बोलेकै कारण शेरबहादुर तामाङले राजीनामाको आँसु बगाउनुपर्यो । विनम्रतापूर्वक माफी मागेर आफ्नो बोली फिर्ता मात्र लिएको भए पनि उनी जोगिने ठाउँ थियो । तर, मन्त्री अधिकारी त वाइडबडीमा भ्रष्टाचार भएको स्विकारेरै पनि ‘पछि नहट्ने’ हुँकार गरिरहेका छन् । भ्रष्टाचारमा लज्जा छैन र पदमा बस्नेले जिम्मेवारी लिनुपर्दैन भन्ने सत्ताधारी चरित्र उनले कुशलतापूर्वक निर्वाह गरिरहेका छन् । शक्तिमा छउन्जेल जे गरे पनि हुन्छ, तर शक्तिबाट बाहिरिएपछि के हो के ! उनको डर यही हो । शासकीय चरित्रको यो एक ज्वलन्त नमुना हो । नेपालको राज्यसत्तामा शक्ति र भ्रष्टाचारको सम्बन्ध कसरी मजबुत छ भन्ने बुझ्न यो दृष्टान्त सहयोगी हुनेछ ।

यो मुलुकमा अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग जति शक्तिशाली होला, त्योभन्दा कैयौँ गुना शक्तिशाली छ– भ्रष्टाचार प्राइभेट लिमिटेड । भ्रष्टाचार प्रालि नामक कम्पनी कुनै कम्पनी रजिस्ट्रारको कार्यालयमा दर्ता छैन । न त यसको कतै कुनै कार्यालय नै छ । बरु अन्डरग्राउन्ड माफियाको जानकारी भेटिएला, यसको अर्गानोग्राम गुगलले पनि फेला पार्न सक्दैन । न यसको ठेगाना छ, न त वेबसाइट नै । यो कम्पनीको अध्यक्ष, निर्देशक कसैको अनुहार स्पष्ट छैन । आकार वा अनुहार होस्, नहोस्, यो एक शक्तिमान संस्था भने हो । 

सरकारदेखि सेनासम्म, अदालतदेखि प्रहरीसम्म, व्यापारिक प्रतिष्ठानदेखि भन्सारसम्म, गगनचुम्बी महलदेखि घरसम्म सबैतिर भ्रष्टाचारको कार्यालय छ । बोर्ड फरक छन् । ठेगाना भिन्नाभिन्नै छन् । नाम अनेक छन् । चेहरा अनगिन्ती छन् । तैपनि भ्रष्टाचार एक बलियो एकताको प्रतीक भएको छ । सबका कार्यालय भ्रष्टाचार प्रालिका पनि कार्यालय, सबै ठेगाना यसका पनि ठेगाना ।

भ्रष्टाचार प्रालिको यो बहुरुपी, मायावी पहेली सुल्झाउन कठिन छ । किनभने यो अमिबाजस्तो छ, अनुहारको कुनै स्पष्ट चित्र छैन । बजारमा केही खरिद गर्नुस् । पसलेले अत्यन्त स्वाभाविक भाकामा सोध्छन्– भ्याट बिल चाहिन्छ कि नर्मल ? यसको अर्थ हो, दुईथरी बील चलाउनु स्वाभाविक मानिएको छ । अझ कुनै संस्थाको लागि केही खरिद गर्नुस्, स्वाभाविक रूपमा प्रश्न आउँछ– अफिसको लागि हो ? कति पैसाको बिल बनाइदिऊँ ? उद्योग वा ठूला व्यापार चलाउने व्यापारीको गसिप सुन्नुस्– आन्तरिक राजस्व कार्यालयले छापा हानेर तीन करोड जरिवाना निकाल्यो, बल्लबल्ल १५ लाखमा मिलाइयो । यो नेपाल हो हजुर, यहीँ मात्र यस्तो चल्छ । 

भन्सारको कुरा त जगजाहेर छ । साइकलमा खुद्राखाद्री सामान ल्याउनेलाई समातेर शक्ति प्रदर्शन गर्ने प्रहरीले त्रिभुवन विमानस्थलबाटै किलोका किलो सुन कसरी भित्र्याउँदो रहेछ र त्यसको खेलमा ठूलादेखि सानासम्म कसरी लागेका हुँदा रहेछन् भन्ने कथा पनि सार्वजनिक भएकै छ । ठट्टामै सीमित लुकेका यस्ता प्रसंग कति छन् कति । एउटा गरिब प्राथमिक स्कुलको हेडमास्टरले स्टेसनरी पसलबाट कमिसन खान्छ । मन्त्रीले ठेकेदारसँग कमिसन खान्छ । प्रहरीको रासनदेखि कपडासम्म कति कमिसनको खेल हुन्छ, त्यो ठूला पदमा पुग्न करोडौँको थैलो बोकेर हिँड्ने प्रहरी अधिकारीलाई थाहा छ । सेनाको त अडिट नै हुँदैन, कुरै खत्तम ! 

सडकदेखि धरहरासम्म ठेक्कामा लिने ठेकेदार नै सेना । अनेक व्यापार चलाउने व्यापारी पनि सेना । लत्ताकपडादेखि खाद्यान्नसम्म सेनाले कसरी र कस्ता ठेकेदारमार्फत खरिद गर्छ, कसैलाई पत्तो छैन । सेना यो देशको सबैभन्दा अपारदर्शी संस्था हो । यो देशका सबै उच्चपदस्थ मानिसहरूको रोबरवाफ र सम्पत्ति हेर्नुस् । गरिब देशका सडकमा महँगा विलासी गाडी कसरी गुड्छन् थाहा हुन्छ । सीधै पदको पावर प्रयोग गरेर होस् वा पदमा बसेका कसैको पावर उपयोग गरेर होस्, रातारात धनी हुनेको संख्या हरेक दशकमा बढ्ने गरेको छ ।

काममा सबैभन्दा बढी पूज्य र कुरामा सबैभन्दा धेरै निन्दित कम्पनी पनि भ्रष्टाचार प्रालि नै हो । पृथ्वीनारायणको राज्यविस्तारसँगै स्थापना भएको गोर्खाली सत्ताको भ्रूणदेखि नै यो कम्पनी स्थापना भइसकेको थियो । जसले शक्ति हत्यायो, उसैले धेरै सम्पत्ति जोर्ने इतिहास त्यहीँबाट बन्न थालेको हो । शृंखलाबद्ध दरबारिया हत्याकाण्डहरू पनि यही कम्पनीको नाभीबाट जन्मेका हुन् । पाण्डे र थापा खलकको लडाइँ, भीमसेनको (आत्म?)हत्यादेखि माथवरसिंहको हत्यासम्म, कोतपर्वदेखि जंगबहादुरको उदयसम्म भेटिने रहस्य के हो ? बिर्ता र जागिरका नाममा हजारौँ बिघा जमिन हात पार्ने र त्यहाँ काम गर्ने किसान निचोरेर जम्मा पारिने व्यक्तिगत सम्पत्ति । गोर्खाली सत्ताको पहिलो अर्थराजनीतिक सर्त बन्यो– लुटका लागि वैधता ।

राज्यसत्ताको चरित्र नै लुटलाई वैधता दिने बनेपछि त्यो सत्ताबाट जंगबहादुरको जन्म हुनु अस्वाभाविक भएन । राणाशासनले त लुटलाई संस्थागत नै गर्यो । राज्यको ढुकुटीलाई नै श्री ३ को निजी खजाना बनायो नै, आमकिसानले पसिना बगाउने जमिनको उत्पादन भारदारहरूले बाँडचुँड गरेर लिए । भारतदेखि बेलायतसम्म भव्य बंगला र बैंक ब्यालेन्स जोड्ने काम उनीहरूले सफलतापूवर्क सम्पन्न गरे । धेरै लामो समय भइसक्यो, यो देशको सत्तामा लुट्नकै लागि मानिसहरू आउँछन् र लुटेर जान्छन् । आज पनि यहाँ लुटेको सम्पत्ति युरोप, अमेरिका पुगिरहेको छ । देश गरिब अवश्य छ, जनता दिनहीन पक्कै छन् । तर, युरोप, अमेरिकातिर अर्बौं रुपैयाँ पठाउन यो मुलुक सक्षम देखिन्छ । यो फगत तर्क होइन, यही सत्ताले निकालेको तथ्यांक हो ।

करोडौँ खर्च गरेर चुनाव जितेकाको कथा पनि त्यस्तै छ । लगानी उठाउने कसरी ? राज्यको ढुकुटी ठेकेदारीमा चल्छ र ठेक्का लिनेदिनेको गोप्य व्याकरण बनेको छ । सबैलाई थाहा छ, तैपनि थाहा नभएजस्तो गर्नुपर्छ । प्रमाणैप्रमाण छ, तर, प्रमाण जुटाउने तागत कसैसँग छैन । अदालत स्वयम् प्रमाणहरूको चाङमुनि थिचिएको छ । प्रमाणहरू केलाउने काम त फगत काम हो । हरेक प्रधानन्यायाधीश अदालतभित्र भ्रष्टाचार चहकिलो रहेको स्वीकार गर्छन् र अर्को प्रधानन्यायाधीशका लागि त्यही वाक्य बिरासतमा छाडेर जान्छन् ।

भ्रष्टाचार एक मायावी संस्था हो । सरकारी हुँदाहुँदै पनि यो प्राइभेट चरित्रको छ । सार्वजनिक हुँदाहुँदै पनि यो अत्यन्त निजी छ । भ्रष्टाचार कसैले खोजेर फेला पार्न सक्दैन, तर यसैको धड्कनको तालमा चल्ने आदत सबैलाई परिसकेको छ । दरबारदेखि घरबारसम्म म, मेरो र केवल मलाई भन्ने भावनामा यो संस्था चलेको छ । भ्रष्टाचार प्राइभेट लिमिटेडको रहस्यमय जालोभित्र घेरिएर हामी कहिले निसास्सिन्छौँ, कहिले दंग पर्छौं । यसको शक्ति अपरम्पार छ । चुनौती दिने कसले ? कोसँग छ प्रमाण ? यो संस्थाको नामोनिसान कसले देखाउन सक्छ ? भ्रष्टाचार प्रालिका अनगिन्ती कार्यालयहरूमा तपाईं पुग्नुभएको छैन त ? -फरकधार

+ posts

सम्वन्धित समाचार

गरिब मुलुकहरू भ्याक्सिनको चपेटामा

एजेन्सी । गरिब मुलुकहरू भ्याक्सिनको चपेटामा पर्न थालेको समाचारहरू निस्किएसँगै गरीब राष्ट्रहरुमा कोरोना विरुद्धको खोपको चरम अभाव देखिएको विश्व स्वास्थ्य संगठन...

जोखिम ज्यादा तयारी न्यून

काठमाडौं । यो वर्ष मनसुनको सुरुवातमै सिन्धुपाल्चोकमा बाढीले ठूलो क्षति पारेपछि अन्य ठाउँमा पनि ठूलो क्षति हुनसक्ने आँकलन गरिएको छ। असारको सुरुवातमै...

ताजा समाचार

गरिब मुलुकहरू भ्याक्सिनको चपेटामा

एजेन्सी । गरिब मुलुकहरू भ्याक्सिनको चपेटामा पर्न थालेको समाचारहरू निस्किएसँगै गरीब राष्ट्रहरुमा कोरोना विरुद्धको खोपको चरम अभाव देखिएको विश्व स्वास्थ्य संगठन...

जोखिम ज्यादा तयारी न्यून

काठमाडौं । यो वर्ष मनसुनको सुरुवातमै सिन्धुपाल्चोकमा बाढीले ठूलो क्षति पारेपछि अन्य ठाउँमा पनि ठूलो क्षति हुनसक्ने आँकलन गरिएको छ। असारको सुरुवातमै...

महन्थ ठाकुर पक्षले १५ दिनभित्र पार्टीको आधिकारिकता पुष्टि गर्ला ?

काठमाडौं । निर्वाचन आयोगले जनता समाजवादी पार्टी जसपाका अध्यक्ष महन्थ ठाकुर पक्षलाई १५ दिनभित्र आधिकारिकता पुष्टि गर्ने आधार तथा प्रमाण पेस गर्न भन्दै...

एकता नहुने सम्भावना

एमाले अध्यक्ष एवं प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली नै पार्टी एकतामा बाधक देखिएका छन्। एमालेलाई २०७५ जेठ २ को अवस्थामा फर्काउने सर्वाेच्च अदालतको...

कांग्रेसमा महाधिवेशनको गर्मी

काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसभित्र १४औं महाधिवेशनको सरगर्मी सुरु भएको छ । महाधिवेशनको मिति अनुमोदन भएपछि नेताहरूले भेटघाट र दौडधुपलाई तीव्रता दिएका छन्...