आमा, हरेक बर्ष छुटे मेरा दशैँहरू !

जीवनलाई सहज र सरल बनाउने सपना देख्दा देख्दै आफ्नै जीवनका धेरै खुसीहरू कहिले पछाडि छुटेछन्, पत्तै पाइनँ। आज फर्केर हेर्दा लाग्छ, अरूको जीवन सहज बनाउन खोज्दा आफ्नै जीवनका धेरै सुन्दर पलहरू कतै हराएछन् ।

सानै उमेरमा घर छाडेर एक्लै बाँच्न सिक्नुपर्‍यो। उमेरले सानै थिएँ, तर मनमा जिम्मेवारीका ठूला भारी थिए। आफूले दुःख सहेर भए पनि परिवारलाई सुख दिनुपर्छ, उनीहरूको जीवन सहज बनाउनुपर्छ र भोलिका दिनमा उनीहरूले अभाव महसुस गर्न नपरोस् भन्ने सोचले जीवनको सुरुवातदेखि नै संघर्षको बाटो रोजेँ। त्यो बाटो सजिलो थिएन, तर मेरा सपना र परिवारप्रतिको जिम्मेवारीले मलाई रोकिएर बस्न दिएनन्।

मेरो व्यावसायिक जीवनको सुरुवात पर्यटन क्षेत्रबाट भयो। पर्यटकको चाप दशैँ–तिहारकै समयमा बढी हुने भएकाले अरूका घरमा खुसी र उमङ्ग छाइरहँदा म भने आफ्नो काम र जिम्मेवारीमा व्यस्त हुन्थेँ। अरूले परिवारसँग बसेर टीका लगाउँदा, जमरा थाप्दा र मिठा परिकार खाँदै पर्व मनाउँदा मेरा लागि भने ती दिनहरू पनि कामकै दिन हुन्थे। मन घर पुग्न खोज्थ्यो, तर परिस्थितिले पाइला रोकिदिन्थ्यो। रहर हुँदाहुँदै पनि आफ्ना पर्वहरूलाई थाती राखेर जिम्मेवारी पूरा गर्नुपर्थ्यो।

त्यसपछि सञ्चार क्षेत्रमा लागेँ। सञ्चारकर्मी हुनु केवल एउटा पेसा मात्र होइन, समाजप्रतिको जिम्मेवारी पनि हो भन्ने लाग्थ्यो। आफ्नो कामप्रति इमानदार रहनुपर्छ, समय र जिम्मेवारीलाई गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्छ भन्ने सोचले व्यक्तिगत खुसीभन्दा कर्तव्यलाई अगाडि राख्दै आएँ। काम गर्दै गएँ, जिम्मेवारी थपिँदै गए, तर जीवनका खुसीहरू भने कताकता पछि पर्दै गए।

यसरी वर्षौँ बिते। दशैँ आए, तिहार आए, आफन्तहरू भेला भए, भेटघाट र रमाइलो भए। तर मेरा लागि धेरै पर्वहरू पात्रोमा आएर पात्रोमै बिते। सुरुमा त लाग्थ्यो, अर्को वर्ष मनाउँला, अर्को पटक घर जाउँला, अर्को अवसरमा सबैसँग बसेर रमाउँला। तर समयले सिकायो—जीवनमा केही अवसरहरू फेरि आउलान्, तर बितेको समय र छुटेका पलहरू जस्ताको तस्तै फर्केर आउँदैनन्।

अहिले केही वर्षदेखि आमाको अभावले जीवनलाई झन् फरक बनाएको छ। आमाको माया, उहाँको साथ र घरको त्यो न्यानोपन सम्झँदा मनभित्र कति कुरा खेल्छन्, शब्दमा व्यक्त गर्न गाह्रो हुन्छ। पर्वहरू आउँदा अरूका घरमा खुसी देख्छु, तर मनको एउटा कुनामा आमाको अभावले सिर्जना गरेको खालीपन महसुस भइरहन्छ। कतिपय कुरा स्वीकार गर्न खोज्दा पनि मनले सहजै स्वीकार गर्न सक्दैन। समय बित्दै जाँदा सबै पीडा हराउँछन् भन्ने रहेनछ । केही पीडाहरू त मानिससँगै बाँच्न सिक्छन्।

मलाई पनि परिवारसँग बसेर दशैँ मनाउन मन लाग्छ। आफन्तहरूको बीचमा बसेर पुराना कुरा सम्झन, साथीभाइसँग हाँस्न, मनका कुरा साट्न र कुनै चिन्ता नभएझैँ केही समय रमाउन मन लाग्छ। तर जीवनका जिम्मेवारीहरूले मलाई सधैँ सम्झाइरहन्छन्—अझै केही गर्न बाँकी छ, अझै परिवारका लागि केही सहज बनाउनु छ, अझै आफ्ना लक्ष्यसम्म पुग्नु छ।

सायद यही सोचले मलाई धेरैपटक आफ्नै मनसँग सम्झौता गर्न सिकायो। मन रोएको बेला पनि हाँस्नुपर्छ, तनाव भएको बेला पनि अरूका अगाडि सहज देखिनुपर्छ र आफूभित्र अनेकौँ कुरा थुप्रिएका बेला पनि अरूको खुसीमा खुसी हुनुपर्छ भन्ने बानी बस्दै गयो। बाहिरबाट हेर्दा म सामान्य देखिन सक्छु, मुस्कुराइरहेको देखिन सक्छु, आफ्नो काम गरिरहेको देखिन सक्छु। तर त्यो मुस्कानभित्र कति अधुरा रहर, कति छुटेका भेटघाट र कति नबोलेका पीडा छन् भन्ने कुरा सायद मलाई नै बढी थाहा छ।

मैले आफन्तहरूलाई माया नगरेर दूरी बनाएको होइन। परिवार बिर्सिएर काममा लागेको पनि होइन। बरु परिवारप्रतिको माया र उनीहरूको जीवन सहज बनाउने चाहनाले नै मलाई धेरैपटक उनीहरूबाट टाढा राख्यो। कहिलेकाहीँ आफ्नो कर्तव्य पूरा गर्ने क्रममा सम्बन्धलाई समय दिन नसकिएला, भेटघाट छुट्लान्, पर्वहरू छुट्लान्। तर त्यसको अर्थ माया कम हुनु होइन। मेरो मनमा आज पनि परिवार, आफन्त र साथीभाइप्रतिको माया उस्तै छ।
जीवनमा आफ्नो लक्ष्य प्राप्त गर्न धेरै संघर्ष गर्नुपर्‍यो। सजिलो बाटो रोज्न सकिने ठाउँमा पनि जिम्मेवारीले कठिन बाटो रोज्न बाध्य बनायो। कहिलेकाहीँ थकाइ लाग्छ, मन भारी हुन्छ र आफूले के–के गुमाएँ भन्ने प्रश्न पनि उठ्छ। तर फेरि परिवारको अनुहार सम्झन्छु, आफ्नो जिम्मेवारी सम्झन्छु र आफूले सुरु गरेको यात्रालाई निरन्तरता दिन्छु।

आज मसँग जे छ, त्यो मेरो संघर्षको परिणाम हो। मेरो सानो संसार छ, केही सपना छन्, परिवारप्रतिको माया छ र भोलि अझ राम्रो हुन्छ भन्ने आशा छ। म यही संसारमा खुसी हुन सिकिरहेको छु। मैले पाउन नसकेका सबै खुसीको गुनासो गरेर बस्नुभन्दा, आफूसँग भएका कुराप्रति कृतज्ञ हुन चाहन्छु।
तर एउटा कुरा सधैँ मनमा रहिरहन्छ—जीवन सहज बनाउने प्रयासमा कतै आफ्नै जीवनका सुन्दर पलहरू धेरै पछाडि त छाडिनँ ? परिवारलाई सुख दिन खोज्दा उनीहरूसँग बिताउनुपर्ने समय नै त गुमाइनँ ? यी प्रश्नहरूको उत्तर सजिलो छैन। सायद जीवन भनेकै प्राप्ति र त्यागको बीचमा सन्तुलन खोज्नु रहेछ।
आज पनि दशैँ आउँछ, तिहार आउँछ। मनमा घरको सम्झना आउँछ, आमाको अभाव महसुस हुन्छ र आफन्तसँग भेट्ने रहर जाग्छ। फरक यति हो, अब ती रहरहरूलाई बुझ्ने र परिस्थितिसँग सम्झौता गर्ने बानी परेको छ। समयले मलाई बलियो बनाएको होला, तर मनभित्रको कोमलता र आफ्ना मान्छेहरूप्रतिको माया अझै उस्तै छ।
मलाई ठूलो संसार चाहिएको छैन। आफ्ना मान्छेहरू खुसी रहून्, परिवारमा सुख र शान्ति रहोस्, मैले गरेको संघर्षले उनीहरूको जीवनमा केही सहजता ल्याओस्—मेरो खुसी यत्तिमै छ।
मेरो जीवनका धेरै दशैँहरू काममै बिते, धेरै रहरहरू जिम्मेवारीमै हराए र धेरै पीडाहरू मुस्कानभित्र लुके। तर आज पनि म हारेको छैन। किनकि मेरो संघर्षको उद्देश्य केवल आफ्नो जीवन बनाउनु थिएन, आफ्ना मान्छेहरूको जीवन पनि सहज बनाउनु थियो।

सायद कुनै दिन जीवनको दौडबाट केही समय निकालेर आफ्ना मान्छेहरूसँग निर्धक्क बस्न पाउँला। कुनै पर्वमा कामको चिन्ता बिर्सेर परिवारसँग हाँस्न पाउँला। त्यो दिन मेरा लागि सबैभन्दा ठूलो खुसी हुनेछ।

अहिलेलाई, मसँग जे छ त्यसैमा खुसी छु। विगतका छुटेका पलहरूलाई सम्झनामा राख्दै, आमाको मायालाई मनमा साँच्दै र परिवारप्रतिको जिम्मेवारीलाई आफ्नो शक्तिका रूपमा लिँदै अघि बढिरहेको छु।

किनकि मेरो जीवनको कथा केवल संघर्षको कथा होइन ? यो आफ्ना मान्छेहरूलाई सुखी बनाउने प्रयासमा आफ्नै रहरहरूलाई चुपचाप त्याग्दै अघि बढेको एउटा साधारण मानिसको कथा हो।